Avrupa tipi kablo dağıtım kutusu ve Amerikan tipi kablo dağıtım kutusu

Ülkemizde yüksek gerilim kablo dağıtım kutularında kullanılan fişli cihazlar iki seriye ayrılır: Avrupa ve Amerikan. Avrupa tipi cihazlar, 1980'lerde Avrupa'dan kablo dağıtım kutuları alanına getirilen dış mekan kutu tipi trafo merkezlerinin kablo bağlantı konseptini ifade ederken, Amerikan cihazları ise 1990'larda Amerika Birleşik Devletleri'nden ithal edilen koltuk tipi kutu trafo merkezlerinin fişli bağlantı konseptini ifade eder.

1. Avrupa tipi cihazlar ile Amerikan tipi cihazlar arasındaki fark

Avrupa ve Amerika cihazları arasında net bir sınır yok ve ülkemdeki sektördeki insanların anlayışı da tutarsız. Performans ve fiyat açısından biraz farklılık gösteriyorlar ve seçim sürecinde bu farkın netleştirilmesi mantıklı.

1.1 Cihazın yalıtım yapısı farklıdır.

Amerikan tipi cihazların iletkenleri üç kat kauçukla çevrilidir. En içteki katman yarı iletken koruma katmanı, orta katman ana yalıtım katmanı ve en dıştaki katman ise sabit topraklamalı yarı iletken koruma katmanıdır; bu nedenle korumalı tip olarak adlandırılır ve fiyatı biraz daha yüksektir. Avrupa tipi cihazların dış yüzeyi iki kat kauçukla sarılmıştır ve en dışta topraklama katmanı yoktur.

1.2 Dallı devre bağlantısı kavramı farklıdır.

Avrupa tipi cihazlar, seri dallanma yöntemini benimser; yani, bir dizi silikon kauçuk yalıtımlı T tipi cihaz, kısa kol yönünden tek tek seri olarak bağlanarak ana devreyi oluşturur ve her bir T parçasının uzun kolundan dallar çekilir. Bu seri dallanma yönteminin bazı dezavantajları vardır: Bir T parçasının dallanma devresi arızalanırsa, seri bileşenin bağlantısı kesilmeli ve arızalı T parçası çıkarılıp yeniden monte edilmelidir, ancak bundan sonra çalışmaya devam edebilir. Arıza giderme işlemi bittikten sonra, bileşenin tekrar getirilmesi gerekir. Tek seferde sökme ve yeniden düzenleme zahmetlidir; ana devrede birçok seri bağlantı bulunur, bu da iletim güvenilirliğini etkiler ve dinamik kararlılığı azaltır; birçok seri bağlı bileşen olduğunda, eksenin aynı düz çizgide tutulması zorlaşır, bu da bazı bağlantı noktalarının normal konumdan sapmasına neden olur, bağlantı noktasının dielektrik dayanımı ve su sızmasını önleme yeteneği azalır.

Amerikan cihazı, seri bağlantının yukarıda belirtilen dezavantajlarını gideren paralel bağlantı modunu benimser. Paralel bağlantıda, bir grup (üç fazlı) yalıtım cihazı olan bara levhası, dağıtım kutusunun duvarına sabitlenir ve bara görevi görür. Bara levhası üzerinde paralel olarak bağlanmış bir dizi dış konik tip konektör bulunur; gelen hat, giden hat, branşman hattı vb. kabloların tümü bara levhasına bağlanır. Bara levhasının iç iletkeni gümüş kaynaklıdır ve iletim güvenilirdir, ancak üç fazlı mesafe daha büyüktür, faz kablosunun köprülenmesi daha zordur ve üç fazlı bara levhası bir sıra halinde düzenlenerek kutunun uzunluğunu artırır.

1.3 Birleştirme yüzeyinin konik eğimi farklıdır.

Avrupa tipi eşleştirme konikliği, Alman standardı DIN47636'ya göre tasarlanmıştır ve konikliği küçüktür; Amerikan tipi eşleştirme konikliği ise Amerikan standardı IEEE386'ya göre tasarlanmıştır ve konikliği biraz daha büyüktür. Eşleştirme konikliğindeki bu fark, aşağıdaki iki farklılığa yol açacaktır:

a) Cihazlar arasındaki yapıştırma arayüzünün sürünme dielektrik dayanımı farklıdır. Yapıştırma arayüzünün yalıtım dayanımı, basınç geri tepme kuvvetiyle üstel olarak artar. Silikon kauçuk yüksek elastikiyete sahiptir ve basınç ne kadar sıkı olursa, yalıtım dayanımı o kadar yüksek olur. Daha büyük bir koniklik ile geri tepme kuvveti daha büyük ve yalıtım dayanımı daha yüksek olacaktır. Bu nedenle, ABD tipi arayüzün yalıtım dayanımı, Avrupa tipinden daha yüksektir.

b) Farklı sızdırmazlık yeteneği. Eşleşen koniklik ne kadar büyükse, arayüz kauçuk malzemesi o kadar sıkı bastırılır ve su sızdırmazlığı o kadar iyi olur. Bu nedenle, Amerikan tipi cihazların su sızdırmazlığı, Avrupa tipi cihazlara göre biraz daha iyidir.

Avrupa tipi cihazlar ile Amerikan tipi cihazlar arasında ayrım yapmanın 4 ilkesi

Yerli üretim fişli cihazlar arasında bazı üreticiler Avrupa ve Amerikan tasarımlarını birbirine karıştırıyor, bu da ayırt etmeyi zorlaştırıyor. Aşağıdaki üç temel kavram, değerlendirme yapmamıza yardımcı olacaktır:

a) Takılabilir cihazın dallanma yapısı açısından bakıldığında, paralel dallanma Amerikan kablo dağıtım kutusu, seri dallanma ise Avrupa kablo dağıtım kutusudur.

b) Yalıtım yapısı açısından bakıldığında, üç katmanlı kauçuktan (iç koruma katmanı, ana yalıtım katmanı ve dış koruma katmanı) oluşan cihaz Amerikan tipi, iki katmanlı kauçuktan (iç koruma katmanı, ana yalıtım katmanı) oluşan cihaz ise Avrupa tipidir. İki katmanlı kauçuğun dış yüzeyine yarı iletken bir film tabakası püskürtme yöntemiyle kaplanan cihazlara gelince, yarı iletken ince tabaka montaj veya kullanım sırasında kolayca aşındığı için topraklama performansı güvenilir değildir ve korumalı tip olarak kabul edilemez. Bu nedenle Avrupa tipi bir cihazdır.

c) Cihazın eşleşen koni yüzeyinin konik boyutu, ayrım için temel olarak kullanılamaz. Çünkü konik boyut sadece geometrik bir boyut meselesidir ve yalnızca dielektrik dayanımı ve su geçirmezlik özelliğini içerir. Avrupa veya Amerikan yalıtım cihazlarından bağımsız olarak, eşleşen konik yüzey Amerikan standartlarına veya Alman standartlarına göre tasarlanabilir, böylece Amerikan konileri ve Amerikan konileri gibi farklı cihaz türleri ortaya çıkar.